พระนางลิเวีย ดรูซิลลา

ราชินีในควาททรงจำ

พระนางลิเวีย ดรูซิลลา (Livia Drusilla) เป็นมเหสีของพระจักรพรรดิแห่งจักรวรรดิโรมันองค์แรก

ถ้าเราไม่เรียกพระองค์ว่าเป็นราชินีก็ไม่ทราบจะเรียกว่าเป็นอะไร ธรรมดาภรรยาของจักรพรรดิเราก็ต้องเรียกว่าจักรพรรดินี แต่พระจักรพรรดิไม่ได้ตั้งพระนางให้เป็นจักรพรรดินี แล้วพระองค์ก็ไม่ทรงเรียกพระองค์เองว่าเป็นจักรพรรดิด้วย คนที่เรียนเรื่องพระจักรพรรดิองค์นี้จึงต้องทำความเข้าใจให้ดีว่าเวลาไหนพระองค์เองเรียกตำแหน่งของพระองค์เองว่ากระไร

ทำไมเรื่องชื่อแค่นี้จะต้องทำให้เรื่องมันซับซ้อนด้วย เหตุผลมีอยู่ ถ้าเราพยายามปอกหัวหอมออกทีละชั้นเพื่อหาดูว่า ความจริงของเรื่องนี้เป็นอย่างไร แล้วเราก็จะเข้าใจปมจิตวิทยาของพระจักรพรรดิองค์แรกของจักรวรรดิโรมันได้ว่าพระองค์ทำให้เรื่องตำแหน่งของพระองค์เป็นเรื่องลึกลับซับซ้อนเพราะเหตุใด

พระจักรพรรดิองค์แรกของจักรพรรดิโรมันทรงมีพระนามเดิมเมื่อยังเป็นคนสามัญอยู่ว่า ออคตาเวียน (Octavian) พระองค์มีศักดิ์เป็นหลานชายของ จูลิอุส ซีซาร์ (Julius Caesar) ก็ซีซาร์คนที่เล่นรักกับ พระนางคลีโอพัตราน่ะแหละ

อาณาจักรโรมันสมัยที่ซีซาร์ยังมีชีวิตอยู่นั้น มีการปกครองเป็นระบอบสาธารณรัฐ ไม่มีพระเจ้าแผ่นดิน ไม่มีเจ้านาย แต่มีการแบ่งแยกคนในสาธารณรัฐนี้ออกเป็นคนชั้นสูง (Patricians) กับคนสามัญ (Plebeans) คนชั้นสูงมีอำนาจมาก มีเงินมีทองมาก ดูเผินๆก็เหมือนเป็นเจ้านาย แต่ประชาชนโรมันรังเกียจการมีพระเจ้าแผ่นดิน เพราะติดการเกลียดชังมาตั้งแต่ครั้งที่พระเจ้าแผ่นดินชาวอีทรัสกัน (Etruscan) เคยปกครองกรุงโรมอย่างกดขี่คนโรมัน

ดังนั้นถึงแม้เมื่อได้รวมพลังกันขับไล่กษัตริย์ชาวอีทรัสกันหนีจากไปแล้ว แต่ผู้นำชาวโรมันก็ไม่มีใครกล้าตั้งตนเองเป็นกษัตริย์ ในสมัยต่อมา จูลิอุส ซีซาร์ เป็นผู้ที่รบเก่งมากได้พิชิตดินแดนของชาวกอล (ซึ่งต่อมาคือชาวฝรั่งเศส) ได้ทางด้านตะวันตกและยังได้อาณาจักรอียิปต์ทางด้านตะวันออก ซีซาร์เป็นผู้ที่ฉลาดเฉียบแหลม แล้วยังมั่งมีเงินทอง มีอิทธิพลมากจากการที่ตีได้ดินแดนต่างๆ จึงมีสมัครพรรคพวกมาก น่าที่ซีซาร์จะพยายามตั้งตัวเป็นกษัตริย์หรือเป็นจักรพรรดิได้ ซีซาร์จึงพยายามไต่เต้าที่จะเป็นใหญ่ ได้ทำการชิมลางโดยตั้งตนเองเป็นผู้เผด็จการ (Dictator) เมื่อเห็นรัฐสภาไม่ว่ากระไร ก็พยายามไต่เต้าต่อไปโดยตั้งตนเองเป็นผู้เผด็จการตลอดชีพ ไม่มีวาระการดำรงตำแหน่ง สิ่งนี้ก็คือการตั้งตนเองเป็นกษัตริย์หรือเป็นจักรพรรดินั่นเอง เพียงแต่ไม่ระบุตำแหน่งออกมาโดยตรงเท่านั้น

คราวนี้วุฒิสมาชิกไม่ยอม วุฒิสมาชิกหลายคนรวมกันแล้วราว ๓๐ คน ได้ทำการสังหาร จูลิอุส ซีซาร์ โดยการแทงข้างหลังในห้องรัฐสภานั่นเอง เหตุการณ์นี้เป็นเรื่องที่โด่งดังมาก เพราะไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ส่วนออคตาเวียนเป็นหลานชายแท้ๆของ จูลิอุส ซีซาร์ เป็นผู้รับมรดกของซีซาร์ถึงสามในสี่ตามพินัยกรรมของซีซาร์เอง

เมื่อเกิดเหตุการณ์ระทึกขวัญนั้น ออคตาเวียนเพิ่งมีอายุได้ ๑๙ ปี เหตุการณ์จึงฝังใจของออคตาเวียนยากที่จะลืมได้ ออคตาเวียนเองก็เป็นคนมักใหญ่ใฝ่สูง อยากจะเป็นใหญ่ที่สุดในแผ่นดิน แต่ออคตาเวียนได้บทเรียนจากความตายของซีซาร์ ออคตาเวียนจึงไม่กล้าตั้งตัวเองเป็นจักรพรรดิ เขาพยายามทำความดีและทำผลงานของเขาออกแสดงทีละน้อยให้คนโรมันเห็นว่าเขาเป็นคนที่ชาวโรมันสมควรยกย่องให้เป็นผู้นำ

ที่สุดแล้วเขารบชนะศึกอียิปต์ ซึ่งมี พระนางคลีโอพัตรา กับ มาร์ค อันโตนี เป็นผู้นำอย่างขาวสะอาด กองทัพเรือของอียิปต์แตกอย่างไม่เป็นท่าในการยุทธที่อักติอุม (Actium) ในปี ๒๗ ก่อนคริสต์ศักราช ระหว่างนี้คนโรมันก็เห็นความดีความเก่งของออคตาเวียน และสมัครพรรคพวกของออคตาเวียนก็ตั้งตำแหน่งต่างๆ ที่เป็นตำแหน่งที่ไม่เคยมีอยู่ให้แก่ออคตาเวียนและเขยิบสูงขึ้นเรื่อยๆ เขาได้รับตำแหน่งเป็นกงสุล (Consul) แล้วต่อมาได้รับตำแหน่งเป็นอิมเพเรเตอร์ (Imperator ซึ่งหมายความว่าเป็นจักรพรรดิในทางทหาร) แล้วต่อมาก็ได้ตำแหน่งปริ๊นเซป (Princeps ซึ่งหมายความว่าเป็นวุฒิสมาชิกผู้มีอาวุโสที่สุด)

ต่อมาเมื่อชนะศึกอียิปต์แล้ววุฒิสภา ก็มอบตำแหน่งออกุสตุส (Augustus ซึ่งแปลว่าเป็นที่นับถือแก่เขา) ออคตาเวียนรักตำแหน่งนี้มากและเขาใช้ตำแหน่งนี้ในการลงนามมากกว่าตำแหน่งอื่น ตั้งแต่ปี ๒๗ ก่อนคริสต์ศักราชก็ไม่มีใครเรียกเขาว่าออคตาเวียนอันเป็นชื่อตัวอีกเลย คงเรียกว่าออกุสตุสในแทบทุกที่

กล่าวโดยสรุปก็คือถึงแม้ว่าออกุสตุสจะฉลาดและมีความยับยั้งชั่งใจมากจนไม่ยอมเรียกตัวเองว่าเป็นจักรพรรดิ (Emperor) แต่ในความจริงแล้วเขาคือจักรพรรดิของชาวโรมัน และนักประวัติศาสตร์ก็เริ่มนับปีแรกของการมีจักรวรรดิโรมัน ในปี ๒๗ ก่อนคริสต์ศักราช และเราก็ควรจะนับว่า พระนางลิเวีย ดรูซิลลา ซึ่งเป็นภรรยาของออกุสตุสว่าเป็นราชินี หรือเป็นจักรพรรดินีคนแรกของจักรวรรดิโรมันนั่นเอง

ลิเวีย ดรูซิลลา มีกำเนิดเป็นชนชั้นสูง (Patrician) บิดาชื่อ มาร์คุส ลิวิอุส ดรูซุส โคลดิอานุส (Marcus Livius Drusus Claudianus) บิดาเป็นบุตรเลี้ยงของกงสุลแห่งกรุงโรม ในปี ๙๑ ก่อนคริสตกาล ลิเวียได้รับการศึกษาอย่างดีและมีความสวยงามอย่างยิ่ง เป็นความงามแบบคลาสสิคเหมือนกับรูปสลักจากหินอ่อน เครื่องหน้าได้สัดส่วนที่นิยมกันว่างามในสมัย และเป็นผู้มีจริตกิริยาเป็นสง่าราวกับว่าเกิดมาเพื่อจะเป็นใหญ่

ลิเวียได้แต่งงานกับสามีคนแรกที่เป็นลูกพี่ลูกน้องกับเธอคนที่ชื่อ ไทเบอริอุส โคลดิอุส เนโร (Tiberius Claudius Nero) และในปี ๔๒ ก่อนคริสต์ศักราช ได้มีบุตรชายคนแรกให้ชื่อตามบิดาว่า ไทเบอริอุส

ในปี ๓๘ ก่อนคริสต์ศักราช เธอกำลังตั้งครรภ์บุตรชายคนที่ ๒ แต่ออคตาเวียนซึ่งขณะนั้นมีเงิน มีอำนาจมาก เพราะได้มรดกจากซีซาร์ดังกล่าวแล้ว ได้หลงรักลิเวียซึ่งเป็นภรรยาของคนอื่นอย่างหัวปักหัวปำ ซึ่งผิดกับนิสัยปกติของเขา ออคตาเวียนเป็นคนสุขุมรอบคอบ ช่างคิดช่างตรอง จะทำอะไรสักอย่างก็คิดแล้วคิดอีก แต่ความรักที่เขามีต่อลิเวียนี้เหมือนไฟไหม้ป่า เป็นครั้งเดียวในชีวิตที่เขาตกหลุมรักถึงอย่างนี้

เขาได้บังคับสามีของลิเวียให้หย่าขาดจากภรรยา และบังคับให้ลิเวียมาแต่งงานกับเขา ออคตาเวียนเป็นคนหนุ่มที่กำลังชาตาขึ้นสูง มีวาสนาบารมี สามีของลิเวียจึงต้องยอมหย่า ลิเวียจึงได้แต่งงานเป็นภรรยาของออคตาเวียน ในไม่ช้าออคตาเวียนก็ได้เป็นกงสุล เป็นอิมเพเรเตอร์ เป็นปริ๊นเซป แล้วได้เป็นออกุสตุส ซึ่งหมายความว่าเขาได้เป็นจักรพรรดิคนแรกของชาวโรมัน

ตลอดเวลาที่ออคตาเวียนได้ขยับตำแหน่งสูงขึ้นๆ จนถึงเป็นจักรพรรดิ เราไม่ทราบว่าลิเวียใช้ตำแหน่งเป็นอะไรแน่ แต่จะตำแหน่งอะไรก็ดูเหมือนไม่มีความสำคัญ ในเมื่อลิเวียเป็นภรรยาคนเดียวของพระจักรพรรดิ เป็นคนที่พระจักรพรรดิรักที่สุด มีอิทธิพลเหนือความคิดของพระจักรพรรดิอย่างมาก ออกรับแขกคู่กับพระจักรพรรดิอยู่เสมอ แต่ลิเวียไม่มีบุตรกับพระจักรพรรดิ จึงพยายามเชิดชูบุตรของตนเองกับสามีเก่าให้สืบราชสมบัติ พระจักรพรรดิก็ไม่มีบุตรคนอื่นอีก จึงรับเลี้ยงเด็กน้อยไทเบอริอุส ลูกติดภรรยาให้เป็นลูกบุญธรรมอย่างเต็มพระทัย

เพื่อแผ้วถางทางให้บุตรของตนได้เป็นจักรพรรดิองค์ที่ ๒ นักประวัติศาสตร์คาดเดาว่าลิเวียต้องหาทางกำจัดคนอื่นให้พ้นทางหลายคนด้วยกัน ในที่สุดพระจักรพรรดิออกุสตุสสวรรคตก่อนลิเวียในวันที่ ๑๙ สิงหาคม ค.ศ.๑๔ ลิเวียอยู่ต่อมาอย่างสตรีที่มีศักดิ์สูงที่สุดในแผ่นดิน เป็นพระมารดาของพระจักรพรรดิองค์ที่ ๒ คือจักรพรรดิไทเบอริอุส พระนางลิเวียทรงเรียกตำแหน่งของพระองค์ว่า จูเลีย ออกุสตา (Julia Augusta)