"พุทธชยันตี"

รอบรั้ว-รอบโลก

พุทธชยันตี คำว่าพุทธชยันตีมาจากศัพท์ พุทธ+ชยันตี ที่ในภาษาสันสกฤตที่แปลว่า วันครบรอบ หรือตรงกับ Anniversaryในภาษาอังกฤษดังนั้นในภาษาสันสกฤต พุทธชยันตีแปลว่าการครบรอบวันเกิดของพระพุทธศาสนาหรือหมายวันครบรอบชัยชนะของพระพุทธเจ้า

สำหรับเหตุการณ์สำคัญในวันวิสาขบูชา ตรงกับวาระที่เป็นวันประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน ของพระบรมศาสดา มีการนับถือปฏิบัติกันในหลายประเทศที่นับถือพระพุทธศาสนาทั้งมหายานและเถรวาททุกนิกายมาช้านานแล้ว บางประเทศก็เรียกพิธีนี้ว่า"พุทธชยันตี" (Buddha Jayanti) เช่นกัน ดังเช่นอินเดีย และศรีลังกา ปัจจุบันมีหลายประเทศที่ยกย่องให้วันวิสาขบูชาเป็นวันหยุดราชการ เช่น ประเทศอินเดีย ประเทศไทย ประเทศพม่า ประเทศศรีลังกา สิงคโปร์ และอินโดนีเซีย ส่วนมากเป็นประเทศที่มีสัดส่วนประชากรที่นับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทมากที่สุด ทั้งนี้ประเทศที่นับถือพระพุทธศาสนาเถรวาทในปัจจุบันส่วนใหญ่ได้รับคติการปฏิบัติบูชาในวันวิสาขบูชามาจากประเทศศรีลังกา สำหรับประเทศไทยมีหลักฐานว่าการจัดพิธีวิสาขบูชามีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย

วันวิสาขบูชา ถือได้ว่าเป็นวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาสากล เพราะชาวพุทธทุกนิกายจะพร้อมใจกันจัดพิธีพุทธบูชาในวันนี้พร้อมกันทั่วทั้งโลก (ซึ่งไม่เหมือนวันมาฆบูชา และวันอาสาฬหบูชา ที่เป็นวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาที่นิยมนับถือกันเฉพาะในประเทศไทย ลาว และกัมพูชา) และด้วยเหตุนี้ ประชุมใหญ่สมัชชาสหประชาชาติจึงยกย่องให้วันวิสาขบูชาเป็น "วันสำคัญสากลนานาชาติ (International Day)" หรือ "วันสำคัญของโลก" ตามคำประกาศของที่ประชุมใหญ่สมัชชาสหประชาชาติ ครั้งที่ 54 ลงวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ.2542

ปัจจุบันประเทศไทยได้ประกาศให้วันวิสาขบูชาเป็นวันหยุดราชการ โดยพุทธศาสนิกชน ตลอดทั้งพระบรมวงศานุวงศ์ พระสงฆ์ และประชาชน จะร่วมกันทำบุญทำกุศลด้วยการตักบาตร การฟังพระธรรมเทศนา การเวียนเทียน เป็นต้น เพื่อเป็นการบูชารำลึกถึงพระรัตนตรัยและเหตุการณ์สำคัญที่ถือเป็นวันคล้ายวันที่ "ประสูติ" ของเจ้าชายสิทธัตถะ ผู้ซึ่งต่อมาได้ "ตรัสรู้" เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงกอปรไปด้วย "พระบริสุทธิคุณ" "พระปัญญาคุณ" โดยทรงสั่งสอนประกาศพระสัจธรรม คือความจริงของโลกแก่มหาชนทั้งปวงด้วย "พระมหากรุณาธิคุณ" จวบจนทรง "เสด็จดับขันธปรินิพพาน" ทั้งสามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นสืบเนื่องในวันเพ็ญเดือน 6 ทำให้พระพุทธศาสนาบังเกิดขึ้นและสืบเนื่องอย่างมั่นคงจนถึงปัจจุบัน

คำว่า พุทธชยันตี ใช้ชื่อต่างกันไปบ้างในแต่ละประเทศ ศรีสัมพุทธชันตี สัมพุทธชยันตี แต่ทั้งหมดก็คือการจัดกิจกรรมพุทธชยันตีเพื่อมุ่งหมายการถวายเป็นพุทธบูชาในปีที่ครบรอบวาระสำคัญของพระพุทธเจ้า บางกรณียังใช้เรียกการจัดกิจกรรมในปีที่ครบรอบวาระสำคัญของพระพุทธเจ้า เช่น ครบรอบ 2,500 ปี แห่งปรินิพพาน หรือ 2,600 ปี แห่งการตรัสรู้ นอกจากนี้พุทธชยันตี ยังเป็นคำที่ใช้ทั่วไปในประเทศ ศรีลังกา อินเดีย พม่า และผู้นับถือพระพุทธศาสนาในประเทศอื่นๆ บางประเทศ โดยใช้คำนี้ในการจัดกิจกรรมวิสาขบูชา โดยวัตถุประสงค์ของพุทธชยันตีในประเทศต่างๆ มุ่งการจัดกิจกรรมเป็นวาระพิเศษตลอดทั้งปีนั้น เช่น การจัดกิจกรรมพุทธบูชา การปฏิบัติธรรม และการจัดกิจกรรมเพื่อสังคม เพื่อเฉลิมฉลองในโอกาสครบรอบวันที่เกิดเหตุการณ์สำคัญของพระพุทธเจ้าในวันวิสาขบูชา

พุทธชยันตี ได้เริ่มจัดขึ้นครั้งแรกในช่วงก่อนพ.ศ.2,500 ในประเทศศรีลังกา และโดยดำริของ ฯพณฯ อู ถั่น ชาวพุทธพม่า ในสมัยที่ท่านดำรงตำแหน่งเลขาธิการองค์การสหประชาชาติ ท่านได้ดำริให้ชาวพุทธทั่วโลกร่วมกันบูรณะลุมพินีวัน ที่ตั้งอยู่ในประเทศเนปาล ให้เป็นพุทธอุทยานประวัติศาสตร์ของโลก โดยเรียกว่า การฉลองพุทธชยันตี 25 พุทธศตวรรษ (2500th Buddha Jayanti Celebration) โดยนำคำ Buddha Jayanti ซึ่งเป็นคำเรียกวันครบรอบของชาวอินเดียและเนปาลมาใช้ เพื่อให้เกียรติประเทศ ซึ่งเป็นที่ตั้งของพุทธสังเวชนียสถาน และมีการรณรงค์ให้ประเทศที่นับถือพระพุทธศาสนาต่างๆ จัดกิจกรรมเฉลิมฉลองในปีนั้น เช่น ประเทศพม่า ประเทศศรีลังกา ประเทศอินเดีย

ในประเทศไทยเมื่อครั้งครบรอบ2,500ปี พุทธชยันตี ตรงกับสมัยของรัฐบาล จอมพล ป.พิบูลสงคราม ครั้งนั้นรัฐบาลได้จัดให้มีการฉลองเนื่องในโอกาสพุทธชยันตีนี้ด้วย โดยจัดเป็นงานฉลองทางพระพุทธศาสนาที่ยิ่งใหญ่ของประเทศ มีการจัดสร้างพุทธมณฑลขึ้นบนเนื้อที่ 2,500 ไร่ เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา มีการประกาศให้วันธรรมสวนะเป็นวันหยุดราชการ มีการออกพระราชบัญญัตินิรโทษกรรม พระราชบัญญัติล้างมลทิน และมีการออกประกาศพระบรมราชโองการ พระราชทานบริเวณสนามหลวงเป็นสังฆปริมณฑลสำหรับจัดงานฉลองในครั้งนี้เป็นการชั่วคราวด้วย รัฐบาลยังได้ออกพระราชบัญญัติเหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ เป็นกรณีพิเศษด้วย ซึ่งเป็นครั้งแรกและครั้งเดียวในประเทศไทยที่รัฐบาลมีการออกเหรียญที่ระลึกและแพรแถบ เนื่องในโอกาสสำคัญทางศาสนา แต่ด้วยเหตุที่การจัดงานครั้งนั้นในประเทศไทย ได้ใช้ชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า "งานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ" ทำให้คำว่า "พุทธชยันตี" ไม่แพร่หลายในประเทศไทยเหมือนประเทศอื่นๆ

สำหรับประเทศไทยในวาระการร่วมเฉลิมฉลองพุทธชยันตี 2,600 ปีแห่งการตรัสรู้ครั้งยิ่งใหญ่นี้ มหาเถรสมาคม (มส.) ได้ให้คำจัดความว่า "พุทธชยันตี" หมายถึงการร่วมงานเฉลิมฉลอง 2,600 ปีแห่งการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า โดยรากศัพท์ของคำว่า "ชยันตี" มาจากคำว่า "ชย" คือ ชัยชนะ อันหมายถึง ชัยชนะของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่มีต่อหมู่มาร และกิเลสทั้งปวงอย่างสิ้นเชิง อันทำให้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้บังเกิดขึ้นในโลก "พุทธชยันตี" จึงมีความหมายว่า เป็นการตรัสรู้ และการบังเกิดขึ้นของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วย