ธรรมชาติงาม สิ่งแวดล้อมดี ที่เวียงแหง

ชีวิตกับการเดินทาง
ช่างภาพ: 

เชื่อว่าหลายคนที่ได้มาเยือนเวียงแหง มักจะติดใจและพูดกันเป็นเสียงเดียวว่า "เวียงแหงน่าอยู่" ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะว่า ชีวิตได้มาพักในสถานที่อันสงบ สัมผัสอากาศสะอาด บริสุทธิ์ และธรรมชาติอันสวยสดงดงาม อำเภอเวียงแหงมีพื้นที่ทั้งหมด 705 ตารางกิโลเมตรโดยประมาณ 92 เปอร์เซ็นต์ ของพื้นที่ทั้งหมดเป็นภูเขาและผืนป่า เขตป่าสงวนแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และเขตอุทยานแห่งชาติ ขณะที่พื้นที่อยู่อาศัย 52 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 32,500 ไร่ ในพื้นที่ของอำเภอเวียงแหงนั้น จัดอยู่ในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่แตง จึงมีลักษณะเด่นทางธรรมชาติ กล่าวคือ เป็นแหล่งรวมความหลากหลายของทรัพยากรทางชีวภาพ ทั้งพืช และสัตว์ จากสภาพป่าที่มีลักษณะของระบบนิเวศเฉพาะถิ่นตั้งแต่พื้นที่ป่าสองฝั่งลำน้ำแตง ลำห้วยสายต่างๆ และในพื้นที่หุบเขาและบนภูเขาสูงชัน

ป่าคือคุณค่า คือ ลมหายใจของสรรพชีวิต

เมื่อดูสภาพพื้นที่ป่าในเขตลุ่มน้ำแม่แตงโดยรวม เราจะรู้ว่าสภาพพื้นที่ป่าในแถบนี้มีความหลากหลาย ซึ่งพอแบ่งประเภทได้ เช่น ป่าดิบเขา ป่าสนเขา ป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ ป่าบนเขาหินปูน นอกจากความสำคัญของพรรณพืชชนิดต่างๆแล้ว จากการสำรวจ ยังพบว่า ในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่แตง ยังมีทรัพยากรสัตว์ป่าชนิดต่างๆอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งบางชนิดจัดอยู่ในกลุ่มสัตว์หายากและใกล้จะสูญพันธุ์ เช่น ช้างป่าอย่างน้อย 60 ตัว ในเขตพื้นที่อุทยานแห่งชาติห้วยน้ำดัง พบ กวางผา ไก่ฟ้าหางลายขวาง ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยเชียงดาว นอกจากนั้น ยังพบสัตว์ป่าชนิดอื่นๆ ทั้งที่เป็นสัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครองตาม พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2535 ได้แก่ กระทิง วัวแดง เลียงผา เก้ง กวาง หมี เสือโคร่ง เสือปลา เสือดาว เสือลายเมฆ ชะนี ลิง ค่าง หมูป่า หมาหริ่ง นิ่ม (ลิ่น) นกยูง ไก่ฟ้า นกเงือก เต่าปูลู และสัตว์ชนิดอื่นๆ ทั้งที่เป็นสัตว์ เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์ปีกนกชนิดต่างๆ สัตว์เลื้อยคลาน งู ตะกวด สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก เขียดแลว (กบภูเขา) และสัตว์น้ำรวมทั้งปลาชนิดต่างๆ ทั้งหมดที่กล่าวมานั้น ได้ชี้ให้เห็นถึงความสมบูรณ์ของทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าที่มีกระจัดกระจายไปทั่วพื้นที่ลุ่มน้ำแม่แตง

ที่สำคัญทุกคนรู้ดีว่า แม่น้ำแตง คือ สายเลือดของคนเวียงแหงและคนลุ่มน้ำแตง

ลุ่มน้ำแม่แตง จัดเป็นลุ่มน้ำย่อยส่วนหนึ่งของลุ่มน้ำแม่ปิง มีขนาดกลางมีพื้นที่ 1,978 ตรม. หรือ1,236,250 ไร่ ทางด้านทิศเหนือของลุ่มน้ำติดกับชายแดนไทย-พม่า ทางด้านทิศใต้ติดกับลุ่มน้ำปาย ทางด้านทิศตะวันออกติดกับลุ่มน้ำปิง และทางด้านทิศตะวันตกติดกับลุ่มน้ำปาย ลุ่มน้ำแม่แตง หากเดินขึ้นไปถึงต้นกำเนิดของสายน้ำแม่แตง ก็จะพบว่า ต้นน้ำเกิดจากเทือกเขาแดนลาว บริเวณรอยต่อระหว่างชายแดนไทยกับประเทศพม่า ไหลจากทิศเหนือลงสู่ด้านล่างทางทิศใต้ ไหลผ่านมาตามแนวเทือกเขา ซอกเขา ผ่านมายังเขตพื้นที่ตำบลเปียงหลวง ตำบลแสนไห และตำบลเมืองแหง ของอำเภอเวียงแหง ก่อนไหลลงผ่านตำบลเมืองคอง ของอำเภอเชียงดาว แล้วไหลต่ำลงไปยังพื้นที่ตำบลกึ้ดช้าง ตำบลอินทขิล ของอำเภอแม่แตง ก่อนจะไหลมาบรรจบกับลำน้ำแม่ปิงที่บริเวณตำบลสันมหาพน อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่

แม่น้ำแตง มีความยาวจากต้นธารถึงปลายน้ำ ประมาณ 180 กิโลเมตร ความยาวของลำน้ำแม่แตงเพียง 180 กิโลเมตร ทว่ากลับมีคุณค่ามหาศาล เพราะเพียงแค่ปริมาณน้ำดิบ ซึ่งโครงการชลประทานแม่แตง ได้มีการเก็บกักน้ำไว้และปล่อยไหลเป็นน้ำประปาสายหลักที่หล่อเลี้ยงผู้คนอำเภอเมืองเชียงใหม่ ก็ถือว่าคุ้มค่ามากมายแล้ว แต่เมื่อมองภาพโดยรวมแล้ว แม่น้ำแตง นั้นได้มอบประโยชน์อเนกอนันต์ให้กับสรรพสิ่งตลอดของสองฟากฝั่ง โดยเฉพาะการมีส่วนสร้างระบบนิเวศน์ เช่น สังคมของพืชและสัตว์ที่เกิดขึ้นตามสองฝั่งลำน้ำแล้ว แม่น้ำแตงยังเปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงการดำรงชีวิตอยู่ของชุมชนสองฝั่งมาเป็นเวลายาวนาน โดยได้ให้ประโยชน์กับผู้คนใช้ในการอุปโภค บริโภค การเกษตร ตลอดถึงการเป็นแหล่งทรัพยากรเพื่อรองรับกิจกรรมท่องเที่ยว เช่น น้ำตก หรือล่องแพแม่น้ำแตง เป็นต้น

เมื่อหันมามองในเขตพื้นที่ของอำเภอเวียงแหง เราจะเห็นได้ชัดเจนว่า ระบบนิเวศน์มีความอุดมสมบูรณ์เป็นอย่างมาก โดยดูได้จากการก่อให้เกิดลำน้ำ ลำห้วย ซึ่งเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำสาขาย่อยของลำน้ำแม่แตงมากมาย เช่น ลุ่มน้ำแม่แตะ ลุ่มน้ำแม่แพม ลุ่มน้ำแม่หาด ลุ่มน้ำแม่หาด ลุ่มน้ำฮ้องจุ๊ ลุ่มน้ำห้วยไคร้ ลุ่มน้ำห้วยนายาว จากข้อมูล พบว่า ในลุ่มน้ำดังกล่าวมีการใช้ประโยชน์จากเหมืองฝายทั้งหมดมากถึง 20 ฝาย ครอบคลุมพื้นที่ทางการเกษตร จำนวน 16,659 ไร่ ที่ผ่านมาชาวบ้านและกลุ่มผู้ใช้น้ำจำนวน 1,828 ราย ได้ใช้ประสบการณ์ องค์ความรู้ ภูมิปัญญาชาวบ้าน ในเรื่องระบบเหมืองฝายมาปรับใช้ในการจัดระบบชลประทานได้สอดคล้องกับระบบนิเวศเป็นอย่างดี

ทั้งนี้ สิ่งแวดล้อม ไม่ว่าดิน น้ำ ป่า ในเวียงแหงจะอยู่อย่างสมบูรณ์และยั่งยืนหรือไม่ ก็คงขึ้นอยู่พี่น้องชาวเวียงแหงกันทุกคน

(ข้อมูลประกอบ เครือข่ายลุ่มน้ำภาคเหนือตอนบน)