ปลูกผลไม้ในกระถาง

เกษตรพอเพียง

เมื่อคนเมืองคิดจะปลูกต้นไม้ อะไรๆก็จับปลูกลงกระถางไว้ก่อน เพราะพื้นที่ปลูกต้นไม้นั้นหายากขึ้นทุกวัน และที่สำคัญการปลูกในกระถางทำให้เราสามารถควบคุมและปรับสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของพืชแต่ละชนิดได้ดีกว่าการปลูกลงพื้นดินมากทีเดียว โดยที่ผ่านมาเราพูดถึงการปลูกพืชผักประเภทสวนครัวและพืชสมุนไพรเป็นส่วนใหญ่ เพราะเน้นปลูกพืชที่กินได้เป็นหลัก แต่อย่างหนึ่งที่เราไม่ค่อยนึกถึงก็คือการปลูกผลไม้ พอไม่มีเนื้อที่ให้ปลูกลงดินในบริเวณบ้าน เราก็ไม่ค่อยคิดจะนำผลไม้มาปลูกลงกระถางเหมือนกับการปลูกพืชผักอย่างอื่น แม้แต่ "ผักหวาน" เองก็ยังคิดว่ามันคงไม่เหมาะและคงปลูกยาก ดีไม่ดี ปลูกแล้วมีแต่ใบ ไม่มีผลออกมาให้กิน เลยเลือกที่จะอุดหนุนพ่อค้าแม่ค้า พูดง่ายๆก็คือ ซื้อกินดีกว่านั่นเอง

แต่จริงๆแล้ว ผลไม้หลายชนิดเราสามารถนำมาปลูกลงกระถางได้ ไม่แตกต่างจากการปลูกพืชผักชนิดอื่น ซึ่งนอกจากจะเพื่อมีผลผลิตไว้กินเองแล้ว ยังเป็นไม้ประดับที่สวยงามอีกด้วย โดยเหมาะเป็นพิเศษสำหรับคนที่อยู่บ้านจัดสรรที่มีพื้นที่ค่อนข้างจำกัด

นึกภาพแล้ว คงเท่ไม่หยอก หากบ้านใครจะมีฝรั่งห่อลูกสวยๆทับทิมลูกโตสุกปลั่ง หรือส้มสีทองอร่ามออกลูกพราวทั้งต้น อวดโฉมอยู่ในกระถางหน้าบ้าน...ไม่ลองก็ไม่รู้นะคะ แต่ก่อนจะลงมือปลูก มาดูกันดีกว่าว่า จะปลูกผลไม้ในกระถางอะไรดีนะ...

พืชตระกูลส้ม (ภาพ 1)

ส้มมีหลายชนิดที่นิยมผลิตเป็นไม้ผลกระถาง เช่น ส้มจี๊ด ซึ่งมีทั้งใบด่าง และไม่ด่าง ส้มกิมจ้อ ส้มเช้งใบด่าง มะนาวด่าง และมะนาวที่รับประทานผล ส้มมือ (ผลมีลักษณะคล้ายมือคน) สำหรับพืชตระกูลส้มนี้ คนจีนถือว่าเป็นไม้มงคล คำว่าส้มในภาษาจีนอ่านว่า จวี๋ ซึ่งแปลว่า สิริมงคล ดังนั้น ส้มจึงถือเป็นสัญลักษณ์ของโชคลาภ ตัวอย่างในช่วงตรุษจีน ชาวจีนมักจะเลือกซื้อต้นส้มที่มีลักษณะผลเล็กๆที่ติดผลเต็มต้นมีสีเหลืองให้เป็นของฝาก หรือตั้งไว้หน้าบ้านเพื่อเป็นสิริมงคล ทั้งนี้เชื่อว่าผลส้มที่มีผลเต็มต้นจะทำให้มีโชคลาภนานัปการนั่นเอง

การผลิตส้มประดับกระถาง มี 2 วิธีคือ

1. เพาะเมล็ดส้มโดยนิยมใช้ส้มพันธุ์สามใบ คลีโอพัตรา ฯลฯ เนื่องจากเจริญเติบโตเร็ว และแข็งแรง ในถุงขนาด 4 x 6 นิ้ว ดูแลรักษาให้มีต้นส้มให้สมบูรณ์แข็งแรง ลักษณะต้นที่ตั้งตรง อายุประมาณ 6 เดือน ถึง 1 ปี หลังจากนั้นทำการติดตา ต่อกิ่งต้นส้ม โดยการเลือกยอดพันธุ์ดีที่ต้องการมาติดตา หรือต่อกิ่ง เมื่อตาที่นำมาติดเจริญเติบโตดีแล้วให้ย้ายกล้ามาปลูกในกระถาง ตามขนาดที่ต้องการ หรือกระถางที่มีลวดลายสวยงาม

2. ใช้กิ่งตอนของส้มชนิดต่างๆนำมาปลูกในกระถางได้ทันที

ฝรั่ง ( ภาพ 2 )

ฝรั่งเป็นไม้ผลอีกชนิดหนึ่งที่นิยมนำมาปลูกใส่กระถาง เนื่องจากสามารถบังคับให้ออกดอกติดผลง่ายโดยการตัดแต่งกิ่ง และควบคุมทรงพุ่มได้ง่าย ควรจะมีการตัดใบล่างๆที่เสียหรือโดยโรคแมลงทำลายออกทุกปี

มิราเคิล หรือผลไม้มหัศจรรย์ ( ภาพ 3 - 4 )

เป็นไม้ผลกำลังได้รับความนิยมสูง เนื่องจากความมหัศจรรย์ของผลที่เรานำมารับประทาน คือเมื่อผลสุกแล้วเรานำมาทาน หลังจากนั้นเมื่อเปลี่ยนมารับประทานของเปรี้ยวๆ จะรู้สึกหวานทันทีทำให้รู้สึกว่าเป็นไม้ผลแปลก และมีการเจริญเติบโตออกดอกติดผลได้ดีในกระถาง จึงมีการนำมาปลูกในกระถางมากขึ้น

ทับทิม ( ภาพ 5 - 6 )

ทับทิมเป็นไม้ผลมงคลชนิดหนึ่งที่ได้รับความนิยมไม่แพ้พืชตระกูลส้ม ชาวจีนถือว่าเป็นของสูงและเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ จะพบเห็นการปลูกต้นทับทิมไว้หน้าบ้านเกือบทุกบ้านของชาวจีน และวัดจีนต่างๆ การปลูกทับทิมในกระถางไม่ใช่เรื่องยาก เนื่องจากต้นทับทิมมีทรงพุ่มไม่ใหญ่มากและเจริญเติบโตช้า ปกติการปลูกต้นทับทิมไม่ได้ต้องการผลผลิตมากนัก แต่ต้องการต้นและยอดของทับทิมมากกว่า อย่างไรก็ตามในปัจจุบันมีทับทิมสายพันธุ์ใหม่ๆเกิดขึ้น เป็นสายพันธุ์ที่สามารถรับประทานผลสดได้ทันทีเนื่องจากมีเมล็ดน้อยเนื้อมากกว่าสายพันธุ์เก่าๆ หรือเมล็ดนิ่มรับประทานได้ทั้งผล จึงนิยมปลูกในกระถางประดับมากขึ้น

มะกอกฝรั่ง ( ภาพ 7 - 8 )

มะกอกฝรั่งเป็นไม้ผลชนิดหนึ่งที่นิยมนำมาปลูกใส่กระถาง เนื่องจากเป็นสายพันธุ์ที่มีทรงพุ่มไม่ใหญ่มากนัก แต่มีการออกดอกติดผลตลอดปี สามารถรับประทานผลสดได้ทันที การขยายพันธุ์ปลูกโดยใช้การตอนกิ่ง

การดูแลรักษาไม้ผลที่ปลูกในกระถาง

  • - การให้น้ำ ให้น้ำทุกวัน ยกเว้นวันที่ฝนตกหนัก อย่างน้อย 1 ครั้งต่อวัน
  • - การเปลี่ยนดินในกระถางปลูก ควรเปลี่ยนดินปีละ 1 ครั้ง กรณีที่ไม้ผลอยู่ในกระถางเกิน 1 ปี พร้อมกับการตัดแต่งรากไปพร้อมๆกันด้วย ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นมากสำหรับไม้ผลที่ปลูกในกระถาง
  • - การให้ปุ๋ย ควรให้ปุ๋ยเคมีสูตร 16-16-16 ปีละ 3-4 ครั้ง ครั้งละ 1 ช้อนชา และให้ปุ๋ยคอก เช่น มูลวัว หรือปุ๋ยหมัก ปุ๋ยชีวภาพ อย่างใดอย่างหนึ่ง ปีละ 1 ครั้ง สำหรับปริมาณการให้ปุ๋ยหมักขึ้นอยู่กับขนาดของกระถางปลูก เช่น ขนาด 12 นิ้ว ก็ให้ปุ๋ยหมักประมาณ 1 กิโลกรัม ต่อกระถาง ต่อปี
  • - การตัดแต่งกิ่ง เป็นสิ่งจำเป็นมากๆสำหรับการปลูกไม้ผลในกระถางก็คือต้องตัดแต่งกิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และคอยจัดทรงพุ่มให้สวยงาม
  • - การป้องกันกำจัดโรคและแมลง ใช้สารสมุนไพรฉีดพ่นเมื่อเริ่มมีแมลงมารบกวน เช่น ใช้น้ำส้มควันไม้ หรือสารสกัดจากสมุนไพรชนิดต่างๆ

การใช้ประโยชน์จากไม้กระถาง สามารถใช้ได้ทุกสถานการณ์หรือทุกสถานที่ เช่น สร้างพื้นที่สีเขียวให้กับที่อยู่อาศัย เป็นแหล่งอาหารให้กับครอบครัว และเป็นส่วนหรือองค์ประกอบที่สวยงามให้กับบ้าน หรือแม้กระทั่งใช้เป็นของฝากได้อย่างภาคภูมิใจ

(ขอขอบคุณผู้เอื้อเฟื้อข้อมูล อาจารย์พิชัย สมบูรณ์วงศ์ สาขาไม้ผล ภาควิชาพืชสวน มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชียงใหม่)